Sołectwo Lisewo

Lisewo i Jęczewo – historia, która nadal trwa. Są miejsca, które mijamy każdego dnia i nie zastanawiamy się, ile historii kryje się pod naszymi stopami. Lisewo i Jęczewo są właśnie takimi miejscami.

Dziś to spokojne miejscowości w gminie Gniewino, otoczone polami, lasami i zielenią. Miejsca, w których mieszkają rodziny, dorastają dzieci, pracują i spotykają się sąsiedzi. Jednak ich historia sięga znacznie dalej, niż mogłoby się wydawać. To historia sięgająca średniowiecza – historia szlacheckich majątków, dworów i folwarków, kolei, pożaru, wojny, powojennych przesiedleń, Państwowych Gospodarstw Rolnych i wielkich przemian XX wieku. Ale przede wszystkim jest to historia ludzi – tych, którzy przez kolejne stulecia przychodzili tutaj, mieszkali, pracowali, zakładali rodziny i zostawiali po sobie ślad.

XIV w.pierwsze dokumenty o Lisewie
1402Jęczewo w dokumentach
1907pożar, po którym dawna wieś zanikła
I miejscelisewski wieniec na dożynkach gminnych

Zanim powstały dzisiejsze wsie

Historia tych terenów zaczęła się na długo przed powstaniem współczesnego Lisewa i Jęczewa. Okolice Jeziora Żarnowieckiego były zamieszkiwane już w czasach prehistorycznych – na terenie dzisiejszego Lisewa i Jęczewa odkryto ślady dawnego osadnictwa, między innymi związane z cmentarzyskami grobów skrzynkowych i kurhanami. Można więc powiedzieć, że ziemia, po której dziś chodzimy, była świadkiem ludzkiej obecności od tysięcy lat. Kolejne pokolenia przychodziły i odchodziły, zmieniały się granice i sposoby życia, ale człowiek wciąż wracał na te tereny.

Lisewo – pierwsze karty historii

Pierwsze dokumenty dotyczące Lisewa pochodzą już z XIV wieku. Początkowo miejscowość była majątkiem szlacheckim należącym do rodu Lisewskich. W 1575 roku majątek podzielono pomiędzy rodziny Dzięcielewskich i Jackowskich, a na początku XVII wieku Lisewo zostało połączone z pobliskim Jęczewem.

W XVIII wieku była to niewielka, ale funkcjonująca osada. W 1784 roku odnotowano tutaj siedem dymów, folwark, dwóch zagrodników, przysiółek Kostkowo oraz staw hodowlany. Było to oczywiście zupełnie inne Lisewo niż to, które znamy dzisiaj – życie mieszkańców wyznaczały rytm pracy na roli, gospodarstwo i zmieniające się pory roku.

Jęczewo – historia równie długa

Jęczewo ma równie bogatą przeszłość. Nazwa miejscowości wywodzi się od dawnego określenia „Jencewo”, a w dokumentach Jęczewo pojawia się już w 1402 roku. W 1437 roku miejscowość funkcjonowała jako majątek lenny. Szczególne miejsce w jej historii zajmuje ród Przebendowskich – w 1493 roku książę pomorski Bogusław X nadał majątek braciom Przebendowskim.

Przez kolejne stulecia Jęczewo pozostawało związane z gospodarką folwarczną i ziemiaństwem; w źródłach pojawiają się nawet określenia Jęczewo Lisewskie i Jęczewo Tadzińskie. Na początku XX wieku majątek Jęczewa obejmował setki hektarów i liczył ponad stu mieszkańców. Do dziś zachowały się ślady dawnego układu miejscowości – między innymi pozostałości dawnego dworu i zabudowań gospodarczych oraz budynek dawnej szkoły.

Dwór, park i majątek

W XIX wieku Lisewo zaczęło nabierać nowego charakteru. W latach 70. XIX wieku ówczesny właściciel J. Zielcke wzniósł nowy dwór wraz z parkiem i zabudowaniami gospodarczymi. Powstało założenie, którego pozostałości możemy odnaleźć również dziś. Dwór, park i zabudowania gospodarcze przez dziesięciolecia były centrum życia majątku. Zmieniali się właściciele, zmieniały się czasy, ale ziemia nadal pozostawała podstawą funkcjonowania miejscowości.

Kolej zmienia wieś

Ważnym momentem w historii miejscowości było powstanie linii kolejowej Wejherowo–Choczewo. Kolej wpłynęła na układ przestrzenny Lisewa i rozdzieliła właściwą wieś od zespołu dworskiego. Dla mieszkańców oznaczało to zmianę codziennego krajobrazu – wieś zaczęła funkcjonować w nowym układzie, a rozwój komunikacji wpisał Lisewo w szerszą sieć okolicznych miejscowości. Ale największa zmiana miała dopiero nadejść.

Rok 1907 – pożar

W 1907 roku Lisewo dotknął pożar. Było to wydarzenie, które na zawsze zmieniło historię miejscowości. Po pożarze dawna wieś zaczęła podupadać – w pierwszej ćwierci XX wieku stopniowo się wyludniła i właściwie przestała istnieć jako wieś w swoim wcześniejszym kształcie. Lisewo zniknęło w swojej dawnej formie, ale nie zniknęła jego nazwa. Pozostał majątek i zabudowania gospodarcze, które w kolejnych latach były rozbudowywane – w latach 20. i 30. XX wieku powstały między innymi stodoła, magazyn, młyn, obora oraz dom zarządcy. Miejsce nadal żyło.

Wojna i rok 1945

XX wiek przyniósł kolejną wielką tragedię – II wojnę światową. Po jej zakończeniu świat, który istniał tutaj przez dziesięciolecia, przestał istnieć. W 1945 roku tereny te znalazły się pod polską administracją. Dotychczasowi mieszkańcy zostali wysiedleni, a na ich miejsce zaczęli przybywać nowi osadnicy.

Dla wielu z nich był to początek zupełnie nowego życia. Przyjeżdżali z różnych stron Polski, często zostawiając za sobą własne domy, rodziny i miejsca, z którymi byli związani od pokoleń. Przyjeżdżali tutaj, gdzie wszystko było dla nich nowe. Trzeba było stworzyć dom, zacząć pracę, zorganizować życie, wychować dzieci – zacząć od nowa. Już w sierpniu 1945 roku zarówno Lisewo, jak i Jęczewo były wymieniane wśród miejscowości ówczesnej gminy Gniewino. I właśnie wtedy zaczęła się kolejna karta historii tych miejscowości.

Nowi mieszkańcy, nowe życie

Po wojnie dawny świat majątków ziemskich został zastąpiony nowym systemem gospodarowania. Majątki przejęło państwo, a ziemia zaczęła funkcjonować w ramach Państwowego Funduszu Ziemi i późniejszych państwowych gospodarstw rolnych. Jęczewo zostało włączone do zakładu rolnego w Lisewie, który później należał do Wejherowskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Rolnej.

Praca na roli ponownie stała się podstawą życia miejscowości. Uprawiano ziemię, hodowano zwierzęta, dbano o gospodarstwa. Dla wielu mieszkańców PGR stał się nie tylko miejscem pracy – stał się częścią codzienności. To tam pracowali rodzice, poznawali się ludzie, zawierano znajomości i przyjaźnie. Dorastały kolejne pokolenia.

Szkoła – miejsce, które łączyło

W powojennych miejscowościach ogromne znaczenie miała szkoła. W Jęczewie działała szkoła, która dla kolejnych pokoleń dzieci była czymś więcej niż tylko miejscem nauki – była miejscem spotkań, pierwszych przyjaźni, zabaw, uroczystości i wspólnych przeżyć. Dla dzieci, których rodzice przybyli tu z różnych stron Polski, szkoła była również miejscem, gdzie tworzyła się nowa lokalna społeczność. Dzieci dorastały razem, a wraz z nimi dorastały miejscowości.

Ślady tych, którzy byli tutaj przed nami

Mimo ogromnych zmian, które nastąpiły po 1945 roku, w krajobrazie Lisewa i Jęczewa pozostały ślady dawnych mieszkańców. Jednym z nich jest dawny cmentarz ewangelicki w Lisewie. Dziś jest to miejsce ciche i zapomniane, ale jest również ważnym świadectwem historii. Spoczywają tam ludzie, którzy kiedyś nazywali tę ziemię swoim domem – mieli tutaj swoje rodziny, gospodarstwa i codzienne życie. Ich świat skończył się wraz z wojną i powojennymi przemianami, ale cmentarz przypomina, że historia tej ziemi nie rozpoczęła się w 1945 roku.

Lisewo w czasach PGR-u

Przez kolejne dziesięciolecia życie mieszkańców było mocno związane z państwowymi gospodarstwami rolnymi. Rytm dnia wyznaczała praca – pola, obory, gospodarstwa i zabudowania gospodarcze były miejscami codziennych obowiązków. Dla wielu rodzin był to po prostu ich świat. Dzieci chodziły do szkoły, dorośli pracowali, młodzież dorastała i zakładała własne rodziny. Ludzie spotykali się podczas uroczystości, zabaw i wydarzeń wiejskich. Powstawały sąsiedzkie relacje i więzi, które w wielu przypadkach przetrwały kolejne zmiany.

Koniec pewnej epoki

Kolejna wielka zmiana przyszła na przełomie lat 80. i 90. Transformacja ustrojowa w Polsce oznaczała również koniec Państwowych Gospodarstw Rolnych. Dla ludzi, którzy przez dziesięciolecia byli związani z PGR-em, był to trudny czas – znikały miejsca pracy, zmieniała się organizacja gospodarstw, trzeba było odnaleźć się w zupełnie nowej rzeczywistości. Po raz kolejny mieszkańcy Lisewa i Jęczewa stanęli przed koniecznością dostosowania się do zmieniającego się świata. I po raz kolejny – poradzili sobie.

Lisewo i Jęczewo dzisiaj

Dziś nasze miejscowości wyglądają zupełnie inaczej niż przed stu czy dwustu laty. Nie ma już dawnego świata szlacheckich majątków ani PGR-u, który wyznaczał rytm życia całej społeczności. Zmieniły się zawody, drogi, sposób pracy i codzienne potrzeby. Ale pozostało coś, czego nie da się zmienić żadną decyzją administracyjną – pozostała społeczność.

Dziś Lisewo i Jęczewo tworzą jedno sołectwo, a jego najważniejszą częścią są mieszkańcy. To oni tworzą atmosferę tego miejsca, organizują wydarzenia, pomagają przy ich przygotowaniu, dbają o swoje otoczenie i angażują się w sprawy wspólnego życia. W ostatnim czasie było wiele takich momentów: festyn rodzinny, podczas którego mimo deszczowej pogody mieszkańcy potrafili stworzyć prawdziwie rodzinną atmosferę; Dzień Ziemniaka z konkursem kulinarnym dla dorosłych, konkursem plastycznym dla dzieci, zabawami i wspólnym spotkaniem; działania na rzecz boiska i estetyki miejscowości; wspólne inicjatywy mieszkańców, Rady Sołeckiej i radnego. A także dożynki, które przyniosły nam szczególny powód do dumy.

Lisewo ma się czym pochwalić

Podczas tegorocznych dożynek gminnych lisewski wieniec zdobył I miejsce. Sołectwo otrzymało również wyróżnienia za witacze oraz paradę i prezentację. W przygotowania zaangażowali się mieszkańcy, a swoją obecność mocno zaznaczyli również miłośnicy motocrossu i quadów. To nie była tylko konkursowa nagroda – to był dowód na to, że mieszkańcy potrafią połączyć różne pokolenia, zainteresowania i pomysły. Że potrafią zrobić coś wspólnie. I właśnie takie chwile tworzą współczesną historię.

Historia nadal się pisze

Kiedy patrzymy na dzieje Lisewa i Jęczewa, trudno nie zauważyć, jak wiele razy zmieniało się to miejsce. Były tutaj dawne osady, majątki szlacheckie, dwory, parki i folwarki. Była kolej. Był pożar, który sprawił, że dawna wieś Lisewo właściwie zniknęła. Była wojna i wymiana ludności. Byli nowi mieszkańcy, którzy musieli stworzyć tutaj swoje życie od podstaw. Były szkoły, był PGR, były przemiany lat 90. A dziś jesteśmy my – kolejne pokolenie mieszkańców Lisewa i Jęczewa.

Może za kilkadziesiąt lat ktoś będzie czytał o tym, jak wyglądało nasze sołectwo w 2026 roku. Może ktoś będzie oglądał zdjęcia z naszych dożynek, festynów, Dnia Ziemniaka czy spotkań mieszkańców. Może będzie wspominał boisko, szkołę, stare drzewa, drogi i domy, które dziś są dla nas czymś zupełnie zwyczajnym. I może wtedy zrozumie, że również my byliśmy częścią tej wielkiej historii.

Co zostawimy po sobie?

Dawna wieś Lisewo zniknęła po pożarze. Ale Lisewo nie zniknęło. Przetrwała nazwa, przetrwała ziemia, przetrwały ślady dawnych mieszkańców. A przede wszystkim przetrwali ludzie, którzy przez kolejne pokolenia nadawali temu miejscu nowe życie.

Nasi poprzednicy zostawili nam dwory, stare drzewa, pozostałości dawnych gospodarstw, cmentarze i wspomnienia. My zostawiamy po sobie coś innego: wspólne wydarzenia, zdjęcia, historie, relacje, przyjaźnie, wspomnienia naszych dzieci – i przede wszystkim miejsce, o które chcemy wspólnie dbać.

Bo historia miejscowości nie składa się wyłącznie z wielkich wydarzeń. Tworzą ją również małe, codzienne chwile: sąsiad, który poda pomocną dłoń; ktoś, kto upiecze ciasto na wiejskie spotkanie; dzieci bawiące się na boisku; mieszkańcy, którzy przychodzą pomóc przy organizacji wydarzenia; Rada Sołecka, która poświęca swój czas; seniorzy, którzy pamiętają czasy, których młodsze pokolenia już nie znają; rodzice, którzy wychowują tutaj swoje dzieci. To właśnie z takich pozornie zwyczajnych chwil powstaje historia.

Od pokoleń do pokoleń

Lisewo i Jęczewo przeszły długą drogę – od średniowiecznych majątków, przez dwory i folwarki, kolej, pożar, wojnę i powojenne przesiedlenia, przez czasy PGR-u i przemiany ustrojowe, aż do współczesnej, żyjącej społeczności. Każde pokolenie zostawiło tutaj swój ślad: jedni budowali domy, inni uprawiali ziemię, jeszcze inni wychowywali dzieci i tworzyli sąsiedzkie więzi. Dzisiaj tę historię tworzymy my.

I być może właśnie to jest najpiękniejsze w historii tego miejsca. Lisewo już raz zniknęło jako dawna wieś, ale nie zniknęło z pamięci. Dziś żyje dalej – w domach, w rodzinach, we wspomnieniach najstarszych mieszkańców, w śmiechu dzieci, w spotkaniach sąsiadów, w wydarzeniach, które wspólnie organizujemy. W każdym człowieku, który mówi:

„To jest moje miejsce. To jest mój dom.”

Historia Lisewa i Jęczewa nie kończy się więc na starej mapie, zabytkowym dworze czy pożółkłym dokumencie. Ona trwa. I właśnie teraz piszemy jej kolejny rozdział.